Ubuntu is een Afrikaanse filosofie die een aantal ruwe vertalingen heeft zoals menselijkheid voor anderen, ik ben wat ik ben vanwege wie we allemaal zijn en ik ben omdat jij bent. Het concept van Ubuntu bestaat al eeuwen, maar het was Nelson Mandela die dit concept in de moderne tijd nieuw leven heeft ingeblazen en naar de westerse wereld heeft overgebracht. De AFN heeft besloten om de boodschap “Ik ben omdat jij bent” te gebruiken als onderdeel van het motto voor de conferentie van 2020 omdat het een saamhorigheid laat zien die tot stand komt door middel van faciliteren en een sterke verbinding met de wereld en gemeenschap om ons heen. Hieronder staat wat meer informatie over Ubuntu en de impact die het kan hebben.
Ubuntu oorsprong
Ubuntu is een complex woord uit de Nguni-taal met verschillende definities, die allemaal moeilijk te vertalen zijn naar het Nederlands. De Nguni-talen zijn een groep verwante talen die worden gesproken in zuidelijk Afrika, voornamelijk in Zuid-Afrika, Swaziland en Zimbabwe: elk van de verschillende talen deelt het woord, en de kern van elke definitie is echter de verbondenheid die bestaat of zou moeten bestaan tussen mensen.
Ubuntu is buiten Afrika het meest bekend als een humanistische filosofie die wordt geassocieerd met Nelson Mandela (1918-2013) en aartsbisschop Desmond Tutu (geboren in 1931). Nieuwsgierigheid naar de naam kan ook komen doordat hij wordt gebruikt voor het open source besturingssysteem Ubuntu.
Betekenissen van Ubuntu
Eén betekenis van Ubuntu is correct gedrag, maar correct wordt in deze betekenis gedefinieerd door iemands relaties met andere mensen. Ubuntu verwijst naar je goed gedragen tegenover anderen of handelen op een manier die de gemeenschap ten goede komt. Zulke handelingen kunnen zo eenvoudig zijn als het helpen van een vreemdeling in nood, of veel complexere manieren van omgaan met anderen. Iemand die zich op deze manieren gedraagt, heeft ubuntu. Hij of zij is een volwaardig persoon.
Voor sommigen is Ubuntu zoiets als een zielskracht – een feitelijke metafysische verbinding die tussen mensen wordt gedeeld en die ons helpt om ons met elkaar te verbinden. Ubuntu drijft iemand in de richting van onbaatzuchtige daden.
Er zijn verwante woorden in veel Afrikaanse culturen en talen ten zuiden van de Sahara, en het woord Ubuntu is nu ook buiten Zuid-Afrika wijd en zijd bekend en in gebruik.
Filosofie van Ubuntu
In het tijdperk van de dekolonisatie werd ubuntu steeds meer beschreven als een Afrikaanse, humanistische filosofie. Ubuntu in deze zin is een manier van denken over wat het betekent om mens te zijn en hoe we ons als mensen tegenover anderen zouden moeten gedragen.
Aartsbisschop Desmond Tutu beschreef ubuntu beroemd als “Mijn menselijkheid zit gevangen, is onlosmakelijk verbonden, in wat van jou is.” In de jaren ’60 en begin jaren ’70 verwezen verschillende intellectuelen en nationalisten naar ubuntu toen ze betoogden dat een Afrikanisering van de politiek en de samenleving een groter gevoel van communalisme en socialisme zou betekenen.
Ubuntu en het einde van de Apartheid
In de jaren negentig begonnen mensen ubuntu steeds vaker te beschrijven in termen van het Nguni-spreekwoord, vertaald als “een persoon is een persoon door andere personen”. Christian Gade heeft gespeculeerd dat het gevoel van verbondenheid de Zuid-Afrikanen aansprak toen ze zich afkeerden van de scheiding van Apartheid.
Ubuntu verwees ook naar de behoefte aan vergeving en verzoening in plaats van wraak. Het was een onderliggend concept in de Waarheids- en Verzoeningscommissie en de geschriften van Nelson Mandela en aartsbisschop Desmond Tutu zorgden voor een grotere bekendheid van de term buiten Afrika.
President Barack Obama noemde Ubuntu in zijn gedenkteken voor Nelson Mandela en zei dat het een concept was dat Mandela belichaamde en aan miljoenen mensen onderwees.
